Een angststoornis herkennen: dit zijn de signalen

Boven gloeiend van de zenuwen, maar geen duidelijke reden waarom? Dat kan een teken zijn van een angststoornis. Een angststoornis herkennen is niet altijd makkelijk, omdat de klachten sterk kunnen lijken op gewone spanning of stress. Toch zijn er duidelijke signalen waar je op kunt letten, zowel bij jezelf als bij anderen.

Wat is het verschil tussen gewone angst en een angststoornis?

Angst is normaal en zelfs nuttig. Als er gevaar dreigt, zorgt angst ervoor dat je lichaam klaar is om te reageren. Je hart klopt sneller, je spieren spannen zich aan en je bent alerter. Dit is een beschermingsreactie.

Bij een angststoornis werkt dit systeem overuren. De angst is dan niet meer in verhouding tot de situatie, of er is helemaal geen duidelijk gevaar. De angst houdt lang aan en heeft een grote invloed op je dagelijks leven. Je vermijdt bepaalde situaties, je kunt niet meer ontspannen of je piekert constant. Dat is het grote verschil.

Hoe kun je een angststoornis herkennen?

Bij een angstaanval of aanhoudende angstklachten kunnen de volgende symptomen optreden:

• Nervositeit en rusteloosheid
• Een benauwd of beklemd gevoel op de borst
• Hartkloppingen of een versnelde hartslag
• Trillen of zweten
• Duizeligheid of een licht gevoel in het hoofd
• Misselijkheid of maagklachten
• Slaapproblemen
• Concentratieproblemen
• Overmatig piekeren, ook over kleine dingen
• Vermijden van situaties die angst oproepen

Niet iedereen heeft al deze klachten tegelijk. Sommige mensen hebben vooral lichamelijke klachten, anderen merken het meer in hun gedachten of gedrag. Juist die combinatie maakt het herkennen soms lastig.

Welke soorten angststoornissen zijn er?

Er zijn verschillende vormen. De meest voorkomende zijn:

• Gegeneraliseerde angststoornis: aanhoudend en overmatig piekeren over van alles, zonder duidelijke aanleiding.
• Sociale angststoornis: sterke angst voor situaties waarin je door anderen beoordeeld kunt worden, zoals spreken voor een groep.
• Paniekstoornis: terugkerende paniekaanvallen die plotseling optreden en gepaard gaan met heftige lichamelijke klachten.
• Specifieke fobie: intense angst voor een bepaald object of situatie, zoals spinnen, bloed of vliegen.
• Agorafobie: angst voor situaties waaruit ontsnappen moeilijk lijkt, zoals drukke plaatsen of het openbaar vervoer.

De klachten overlappen soms, waardoor het niet altijd meteen duidelijk is om welke vorm het gaat. Een professional kan dat beter beoordelen.

Signalen bij kinderen en jongeren

Bij kinderen en jongeren is een angststoornis herkennen extra lastig. Zij zeggen niet altijd dat ze bang zijn. Ze klagen vaker over buikpijn of hoofdpijn, weigeren naar school te gaan of worden boos en prikkelbaar. Teruggetrokken gedrag of moeite hebben met nieuwe situaties kan ook een signaal zijn.

Onderzoek van de Universiteit Leiden laat zien dat huisartsen de signalen bij kinderen en jongeren regelmatig niet goed herkennen. Slechts één op de vijf minderjarigen met geestelijke gezondheidsproblemen zoals een angststoornis krijgt daadwerkelijk passende hulp. Het loont dus om als ouder of begeleider alert te zijn en bij twijfel tijdig een professional in te schakelen.

Wanneer is het tijd om hulp te zoeken?

Angstklachten verdienen aandacht als ze langer dan enkele weken aanhouden, je dagelijks functioneren verstoren, je relaties of werk beïnvloeden, of als je situaties steeds vaker gaat vermijden. Vermijding geeft korte tijd verlichting, maar maakt de angst op de lange termijn vaak groter.

Begin bij je huisarts als je denkt dat je of iemand uit je omgeving een angststoornis heeft. De huisarts kan doorverwijzen naar een psycholoog of andere specialist. Hoe eerder je hulp zoekt, hoe groter de kans dat de klachten goed te behandelen zijn. Cognitieve gedragstherapie is een veel gebruikte en bewezen effectieve behandeling bij angststoornissen.

Wat kun je zelf doen?

Naast professionele hulp zijn er dingen die je zelf kunt doen om angstklachten te verminderen:

• Zorg voor voldoende slaap en regelmaat in je dag.
• Beweeg regelmatig, want beweging helpt bij het verminderen van angst.
• Beperk cafeïne en alcohol, die kunnen angstgevoelens versterken.
• Oefen met ontspanningstechnieken zoals bewust ademhalen of mindfulness.
• Praat erover met iemand die je vertrouwt.
• Ga situaties die je angst geven niet altijd uit de weg, maar doe het rustig en in kleine stappen.

Deze stappen vervangen geen behandeling, maar ze kunnen wel helpen om klachten dragelijker te maken terwijl je verdere hulp regelt.

Veelgestelde vragen

Kan een angststoornis ook alleen lichamelijke klachten geven?
Ja, een angststoornis kan zich uiten in vooral lichamelijke klachten, zoals hartkloppingen, benauwdheid, trillen of maagproblemen. Mensen herkennen dit niet altijd als angst, zeker als ze zich niet bewust angstig voelen. Dat maakt het herkennen van een angststoornis soms lastig.

Hoe weet ik of mijn kind een angststoornis heeft?
Kinderen met een angststoornis klagen niet altijd dat ze bang zijn. Let op signalen zoals terugkerende lichamelijke klachten zonder medische oorzaak, schoolweigering, slaapproblemen, prikkelbaarheid of sterk vermijdingsgedrag. Bij twijfel is het verstandig een huisarts of kinderpsycholoog te raadplegen.

Is een angststoornis hetzelfde als een paniekaanval?
Een paniekaanval is een kortdurende, hevige angstreactie met lichamelijke klachten zoals een razend hart en benauwdheid. Een angststoornis is een bredere term. Een paniekstoornis is één van de soorten angststoornissen, waarbij paniekaanvallen steeds terugkomen en de persoon er ook buiten de aanval om last van heeft.

Gaat een angststoornis vanzelf over?
Dat hangt af van de ernst en de duur van de klachten. Milde angstklachten kunnen soms afnemen als een stressvolle periode voorbij is. Bij een echte angststoornis is professionele hulp vaak nodig. Zonder behandeling kunnen klachten juist erger worden, doordat vermijding de angst in stand houdt.